آموزش بیمار — بیماری‌های ریه
بیماری‌های ریه در غواصی: باروتروما، آمبولی گازی و ادم ریوی غوطه‌وری
زیر آب، فشار با هر ۱۰ متر عمق تقریباً یک اتمسفر بیشتر میشود و هوا منقبض میشود؛ هنگام بالا آمدن، فشار کم میشود و هوا منبسط میشود. ریه آسیب‌پذیرترین عضو بدن در برابر این تغییر فشار است. بیشتر مشکلات ریوی غواصی به‌علت حبس نفس هنگام بالا آمدن یا ورود آب به ریه رخ می‌دهند — و بیشترشان قابل پیشگیری‌اند.
نوشته و بازبینی: دکتر بهروز مؤمنی، فوق تخصص ریه
باروترومای ریوی (آسیب فشاری ریه)
هنگام بالا آمدن، هوای داخل ریه منبسط میشود. اگر غواص نفسش را حبس کند، ریه بیش از حد باد میشود و ممکن است پاره شود.
علائم: درد ناگهانی قفسه سینه، تنگی نفس، سرفه‌ی خونی، احساس خش‌خش زیر پوست گردن.
عوارض: پنوموتوراکس (جمع شدن هوا دور ریه) و آمبولی گازی شریانی.
پیشگیری: هرگز هنگام بالا آمدن نفس را حبس نکنید؛ همیشه آهسته و پیوسته بازدم داشته باشید.
آمبولی گازی شریانی (AGE)
اگر حباب هوا وارد رگ‌های خونی شود و به مغز یا قلب برسد، علائمی شبیه سکته ایجاد میشود: ضعف یا فلج یک‌طرفه، اختلال هوشیاری، تشنج، درد قفسه سینه.
علائم خطر — آمبولی گازی: اورژانسی است
ضعف یک‌طرفه، اختلال هوشیاری یا تشنج پس از غواصی یعنی آمبولی گازی — اورژانسی است: اکسیژن ۱۰۰٪، تماس با اورژانس، و درمان در محفظه‌ی پرفشار (هایپرباریک).
ادم ریوی غوطه‌وری (IPE)
در برخی غواصان، هنگام غواصی آب در ریه جمع میشود: تنگی نفس، سرفه با خلط کف‌آلود، و احساس خفگی — حتی در غواصان باتجربه. عوامل خطر: فشار خون بالا، آب سرد، فعالیت سنگین و لباس غواصی تنگ. درمان: بیرون آمدن از آب، اکسیژن و مراجعه‌ی فوری به پزشک.
بیماری رفع فشار ریوی («chokes»)
نوع نادری از بیماری رفع فشار که ریه را درگیر می‌کند: تنگی نفس، درد قفسه سینه و سرفه پس از غواصی. نیازمند اکسیژن و درمان هایپرباریک است.
آسم و غواصی
آسم خطر حبس هوا و باروتروما را بیشتر می‌کند. غواصی با آسم کنترلنشده ممنوع است؛ بیماران آسمی فقط با تأیید متخصص ریه و پس از معاینه و اسپیرومتری می‌توانند غواصی کنند.
چه کسانی نباید غواصی کنند
- آسم کنترلنشده
- COPD با حبس هوا
- سابقه‌ی پنوموتوراکس (جمع شدن هوا دور ریه)
- جراحی اخیر قفسه سینه یا ریه
- عفونت فعال تنفسی یا سرماخوردگی شدید
معاینه پیش از غواصی
پیش از شروع غواصی، معاینه‌ی ریه و اسپیرومتری توصیه میشود؛ به‌ویژه برای کسانی که سابقه‌ی آسم، سرفه‌ی مزمن یا تنگی نفس دارند.
علائم خطر و اورژانس
درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، سرفه‌ی خونی، ضعف یک‌طرفه یا اختلال هوشیاری پس از غواصی — فوراً اکسیژن ۱۰۰٪، تماس با اورژانس، و انتقال به مرکز هایپرباریک. هرگز دوباره غواصی نکنید تا پزشک اجازه دهد.
پیش از ویزیت: چه چیزهایی همراه بیاوریم؟
- آزمایش‌ها، عکس‌ها و سی‌تی‌های قبلی‌تان را همراه بیاورید.
- فهرست داروهای فعلی و اسپری‌هایی را که مصرف می‌کنید همراه داشته باشید.
- کمی زودتر از زمان نوبت برسید تا ویزیت‌تان بدون عجله انجام شود.
پرسش‌های پرتکرار
آیا با آسم میتوان غواصی کرد؟
فقط با آسم کاملاً کنترلشده و تأیید متخصص ریه؛ آسم کنترلنشده یعنی ممنوعیت غواصی.
چرا نباید نفس را حبس کرد؟
چون هوای ریه هنگام بالا آمدن منبسط میشود و ریه پاره میشود.
سرماخوردگی و غواصی؟
با گرفتگی بینی و سینوس غواصی نکنید؛ فشار به گوش و سینوس آسیب می‌زند و خطر باروتروما بیشتر میشود.
پیش از غواصی، ریه‌تان را بررسی کنید
پیش از شروع غواصی — به‌خصوص اگر سابقه‌ی آسم، سرفه‌ی مزمن یا تنگی نفس دارید — معاینه‌ی ریه و اسپیرومتری در کلینیک بیماری‌های ریوی شیراز انجام میشود. برای نوبت در ساعات کاری تماس بگیرید.
ساعات کاری: شنبه تا چهارشنبه ۱۱ صبح تا ۹ شب